Phần mềm danh mục thuốc bảo vệ thực vật trực tuyến hỗ trợ quản lý và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật

Thuốc bảo vệ thực vật từ trước cho tới nay vẫn chiếm một vai trò hết sức quan trọng trong sản xuất nông nghiệp bảo vệ mùa màng của nước ta. Mỗi năm, lượng thuốc sử dụng đã lên tới khoảng 100 nghìn tấn với 564 loại hoạt chất, 609 hỗn hợp hoạt chất và khoảng trên 4000 tên thương phẩm [1]. Thuốc bảo vệ thực vật được cấu tạo từ những thành phần cơ bản bao gồm hoạt chất có tác động sinh học để kiểm soát, ngăn chặn, tiêu diệt, xua đuổi, giảm nhẹ dịch hại và các loại phụ gia để dàn trải một lượng rất nhỏ hoạt chất đồng đều trên diện tích rộng sau khi hòa loãng, nhằm phòng chống dịch hại. Thuốc thương phẩm được phân loại theo đối tượng phòng chống như thuốc trừ sâu, trừ bệnh trừ cỏ..., tồn tại dưới các dạng khác nhau như dạng nhũ dầu, dạng huyền phù, dạng bột, dạng hạt... Theo quy định, thuốc thương phẩm phải đăng ký vào Danh mục thuốc bảo vệ thực vật trước khi đưa ra sản xuất, kinh doanh và sử dụng. Danh mục thuốc bảo vệ thực vật (danh mục) là một trong số các văn bản quản lý cốt lõi, được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực. Tra cứu danh mục là điều cần thiết và rất thường xuyên.

1. Hiện trạng tra cứu danh mục thuốc bảo vệ thực vật

Tra cứu tên hoạt chất. Người tìm tin có thể tra cứu tên hoạt chất trong danh mục, kèm với chuỗi tên thương phẩm được đăng ký. Song toàn bộ hoạt chất được chia theo tám nhóm: thuốc trừ sâu, thuốc trừ bệnh, thuốc trừ cỏ, thuốc trừ chuột, thuốc điều hòa sinh trưởng, chất dẫn dụ côn trùng, thuốc trừ ốc, chất hỗ trợ; trong mỗi nhóm, hoạt chất được sắp xếp theo thứ tự abc. Muốn tìm hoạt chất thì đầu tiên người tìm phải định vị được thuốc thuộc nhóm nào. Ngoài ra phần lớn được sử dụng dưới dạng hỗn hợp, mà cách sắp xếp vị trí hỗn hợp hoạt chất lại không dễ hiểu với đa số người tìm tin. Vì vậy việc tra cứu hoạt chất để làm công tác nghiên cứu phát triển sản phẩm là khó khăn.

Tra cứu tên thương phẩm. Người tìm tin không thể tra cứu tên thương phẩm trong danh mục vì không có quy luật nào để tra cứu, nếu muốn tìm một tên bất kỳ thì chỉ có cách dò tìm toàn bộ danh mục từ đầu đến cuối với hơn 4000 tên. Đây thực sự là bất cập cho công tác thanh kiểm tra: nhãn thuốc có ghi đúng với danh mục hay không, thuốc có nằm ngoài danh mục hay không, hàng hóa nhập khẩu có đúng với việc đăng ký hay không. Ngoài ra, trên danh mục cũng không thể hiện nhãn hàng hóa đang lưu thông. Tất cả điều này gây ra khó khăn lớn cho công tác thanh kiểm tra và hướng dẫn sử dụng thuốc đối với khoảng trên 4000 tên thương phẩm đăng ký và hàng chục ngàn tấn thuốc đang được sử dụng trên thị trường.

Tra cứu đối tượng phòng chống. Người tìm tin không thể tra cứu thuốc theo đối tượng cây trồng, cũng không thể tra cứu thuốc theo đối tượng dịch hại trong danh mục, mà đây lại là một yêu cầu tìm kiếm rất cơ bản trong việc bảo vệ cây trồng. Điều này là bất cập rất lớn cho nhà quản lý và người sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi cần tìm thông tin về hướng dẫn sử dụng thuốc trong thực tế sản xuất.

Tra cứu tổ chức đăng ký thuốc. Người tìm tin không thể tra cứu mà chỉ có thể dò tìm và thống kê tổ chức đăng ký thuốc. Điều này gây khó khăn trong việc lập kế hoạch thanh kiểm tra và theo dõi sau đăng ký đối với các tổ chức sản xuất kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật.

Khi tra cứu tại danh mục, người dùng cần biết chính xác tên hoạt chất, tên thương phẩm, tên đối tượng phòng trừ, tên tổ chức đăng ký. Các tên này rất giống „tiếng Tây“, đến cán bộ kỹ thuật còn khó nhớ nói gì đến người dân.

Cập nhật danh mục thuốc. Hàng năm danh mục được điều chỉnh và bổ xung, nhưng sau mỗi lần thay đổi lại không được cập nhật ngay vào một văn bản, nên những khó khăn nêu trên được nhân lên với số lần bổ xung cho người tìm tin.

Quản lý hành chính. Việc in ấn danh mục trong nội bộ để sử dụng và lưu trữ trong các cơ quan quản lý, cơ sở sản xuất kinh doanh cả nước là rất lớn. Việc sử dụng danh mục ngoài thực địa thực sự rất cồng kềnh bất tiện.

Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được thiết kế từ góc nhìn của người thống kê công việc theo nhiệm vụ của mình, không hỗ trợ người tìm kiếm thông tin. Khó khăn trong việc tra cứu và sử dụng danh mục thuốc bảo vệ thực vật với một lượng người tìm tin rất lớn ảnh hưởng đến công việc của nhà quản lý, của người dân và doanh nghiệp, hạn chế việc giám sát vật tư nông nghiệp trong cộng đồng. Đó là một trong các lý do dẫn đến những bất cập trong sản xuất nông nghiệp và an toàn thực phẩm.

2. Giải pháp tra cứu với phần mềm danh mục thuốc bảo vệ thực vật trực tuyến

Những khó khăn về tra cứu danh mục nêu trên có thể được giải quyết sau vài giây đồng hồ, với việc sử dụng phần mềm danh mục thuốc bảo vệ thực vật trực tuyến và miễn phí (phần mềm) tại trang web Nông nghiệp cộng đồng với tên miền http://www.nongnghiepcongdong.vnhttp://www.cpp.community theo đường dẫn http://www.cpp.community/danh-muc/bvtv/. Phần mềm này có thể truy cập từ máy tính và điện thoại thông minh mọi lúc, mọi nơi do Công ty Tư vấn Hóa Nông xây dựng [2]. Phần mềm được thiết kế từ góc nhìn của người tìm thông tin, hỗ trợ họ tối đa trong việc tiếp cận thông tin chi tiết của danh mục để sử dụng trong nhiều lĩnh vực hoạt động như nghiên cứu, quản lý, sản xuất, kinh doanh, sử dụng. Phần mềm có giao diện và cấu trúc dễ hiểu, dễ dàng sử dụng theo hướng dẫn được đăng tải ngay tại trang web [3]. Tại phần mềm, tất cả tên hoạt chất, tên đối tượng phòng trừ, tên tổ chức đăng ký được đưa vào từ khóa tìm kiếm và người dùng không cần phải nhớ chinh xác các tên này. Khi truy cập vào ô tìm kiếm thì hệ thống từ khóa tự động xổ ra, người dùng chỉ cần chọn rồi nhấn chuột vào nút tìm kiếm là có ngay kết quả tìm kiếm. Đối với dẫy khoảng 4000 tên thương phẩm riêng biệt và không được lặp lại, người dùng chỉ cần nhớ mang máng tên của nó, gõ một vài chữ cái đầu vào ô tìm kiếm là các tên thương phẩm gần với các chữ cái đó tự động xổ ra để người dùng chọn. Thiết kế mặc định của phần mềm làm cho người dùng chỉ cần sử dụng câu hỏi của mình để tìm kiếm, không cần nền tảng kiến thức kỹ thuật để đi vào hệ thống phân loại thuốc bảo vệ thực vật và dò tìm, điều này khiến cho một anh nông dân công nghệ cũng có thể tìm tin với tốc độ và độ chính xác như một nhà khoa học. Tiện ích của phần mềm được đưa ra tại Bảng 1.

Tra cứu tên hoạt chất. Với phần mềm, người tìm tin có thể tra cứu được tức thì một tên hoạt chất kèm theo dẫy hỗn hợp hoạt chất đó, với các thông tin liên quan. Ngoài ra, theo yêu cầu của người tìm tin, Công ty Tư vấn Hóa Nông đã liên kết thông tin về độ độc và phân loại nguồn gốc hóa học của hoạt chất vào mỗi tên hoạt chất để người dùng có thể cân nhắc khía cạnh độc tính của sản phẩm. Danh sách hoạt chất cũng được dễ dàng được lọc ra tại phần mềm này. Hiện nay hoạt chất đơn có 564 loại, hỗn hợp hoạt chất có 609 loại, trong khi tại danh mục tính gộp là 1173 loại hoạt chất. Ba tiện ích này không có trong danh mục gốc (Bảng 1: số 3, 4, 5, 6).

Khả năng tra cứu theo tên hoạt chất cho phép người tìm tin có thể dễ dàng rà soát và so sánh các phương án về hoạt chất để ứng dụng cho việc nghiên cứu phát triển sản phẩm đối với nhà sản xuất và hoạch định chiến lược sản phẩm đối với nhà quản lý, nhìn từ khía cạnh xử lý cơ sở dữ liệu hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật.

Tra cứu tên thương phẩm. Với phần mềm, người tìm tin có thể tra cứu được tức thì một tên thương phẩm thuốc bảo vệ thực vật kèm theo thông tin liên quan, là điều rất khó tìm được khi tra cứu danh mục. Theo yêu cầu của người tìm tin, Công ty Tư vấn Hóa Nông đã tạo ra tiện ích liên kết chuỗi thông tin liên quan (nhãn thuốc lưu thông, bản đăng ký thuốc, bản công bố hợp quy thuốc...), dạng thành phẩm của thuốc, năm đăng ký thuốc vào tên thương phẩm. Danh sách dạng tên thương phẩm cũng được dễ dàng được lọc ra tại phần mềm này. Bốn tiện ích này không có trong danh mục (Bảng 1: số 7, 8, 9, 10, 11).

Khả năng tra cứu này tạo ra một chuỗi ứng dụng quan trọng trong quản lý tự động thuốc bảo vệ thực vật trên thị trường. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, bất kỳ ai cũng có thể kiểm tra tại hiện trường xem nhãn thuốc đang lưu thông có đúng theo đăng ký không, thuốc có nằm trong danh mục không, thuốc được sử dụng như thế nào, thuốc được lựa chọn theo độ độc và theo dạng thành phẩm như thế nào. Ứng dụng này kiến tạo khả năng tự động thanh tra và giám sát cộng đồng thuốc bảo vệ thực vật cho nhà quản lý, khả năng chủ động lựa chọn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cho người dân, khả năng răn đe vi phạm ghi sai nhãn của nhà sản xuất. Đây là giải pháp hợp lý cho những bất cập dai dẳng về quản lý thuốc bảo vệ thực vật từ bấy lâu nay.

Tra cứu đối tượng phòng chống. Với phần mềm, người tìm tin có thể tra cứu được tức thì đối tượng phòng chống trên cây trồng và chuỗi tên thuốc thương phẩm kèm theo cùng với các thông tin liên quan được nêu trên đây. Danh sách đối tượng phòng chống cũng dễ dàng được lọc ra tại phần mềm này. Hai tiện ích này không có trong danh mục (Bảng 1: số 12, 13).

Khả năng tra cứu này cho phép người dùng thuốc tự tìm kiếm được thuốc theo đối tượng cây trồng và dịch hại, lựa chọn thuốc theo tiêu chí độc tính và dạng thành phẩm, đọc ngay được cách sử dụng trên nhãn liên kết với tên thương phẩm, và bằng cách đó người dùng thuốc tự tư vấn và nâng cao kỹ thuật sử dụng thuốc của mình với phần mềm trên cây trồng mà họ quan tâm. Điều này cũng là cơ sở cho việc hoạch định chiến lược sản phẩm đối với nhà sản xuất kinh doanh, hoạch định chiến lược bảo vệ thực vật đối với nhà quản lý, nhìn từ khía cạnh xử lý cơ sở dữ liệu về đối tượng phòng chống: đối tượng nào có quá nhiều thuốc đăng ký gây rối thị trường, đối tượng nào có thuốc chưa hiệu quả, đối tượng nào bị bỏ sót chưa có thuốc phòng chống.

Tra cứu tổ chức đăng ký thuốc. Với phần mềm, người tìm tin có thể tra cứu được tức thì tổ chức đăng ký kèm theo chuỗi tên thuốc thương phẩm. Danh sách tổ chức đăng ký thuốc cũng dễ dàng được lọc ra tại phần mềm này. Hai tiện ích này không có trong danh mục (Bảng 1: số 14, 15).

Điều này cho phép nhà quản lý dễ dàng hoạch định kế hoạch thanh tra thuốc theo tổ chức và đánh giá hoạt động sau đăng ký của tổ chức, căn cứ vào số lượng tên thuốc thương phẩm thực sử dụng, thể hiện trên nhãn thuốc thực lưu hành và sự chấp hành ghi nhãn của tổ chức có trên phần mềm, kết hợp với các báo cáo về sản xuất kinh doanh của tổ chức và báo cáo thanh tra tại địa bàn. Việc cảnh báo chất lượng của sản phẩm có vấn đề có thể được thực hiện trực tuyến tại phần mềm để cả nước được biết.

Lồng ghép các tiêu chí tìm kiếm. Với việc lồng ghép nhiều tiêu chí tìm kiếm trong một lần tra cứu, người tìm tin có thể nhận được kết quả rất sát với mục tiêu tìm kiếm của mình, là điều không thể thực hiện được tại danh mục.

Cập nhật danh mục thuốc. Dữ liệu danh mục thuốc bảo vệ thực vật thay đổi và bổ xung được cập nhật vào phần mềm trong vòng 15 ngày ngay sau khi danh mục được công bố.

Cải cách hành chính. Với phần mềm danh mục thuốc bảo vệ thực vật trực tuyến, chỉ cần máy tính hoặc điện thoại thông minh nối mạng internet, người tìm tin có thể tra cứu thông tin dễ dàng để phục vụ cho công việc của mình. Điều này khiến cho các hoạt động liên quan đến thuốc bảo vệ thực vật trở nên đơn giản, nhanh chóng, hiệu quả so với việc tra cứu danh mục thủ công, nâng cao chức năng quản lý và sử dụng của một văn bản quan trọng cốt lõi trong quản lý thuốc bảo vệ thực vật.

Tuy nhiên, khi làm việc chính thức, tổ chức cần sử dụng danh mục có đóng dấu của cơ quan chức năng.

3. Lợi ích của phần mềm danh mục thuốc bảo vệ thực vật trực tuyến

Phần mềm là một sản phẩm công nghệ xuất phát từ mong muốn giải quyết bất cập trong việc tra cứu danh mục thuốc bảo vệ thực vật, một trong số văn bản quản lý cốt lõi, được sử dụng rộng rãi trong nhiều hoạt động liên quan đến thuốc bảo vệ thực vật. Sản phẩm được tạo ra trên cơ sở nghiên cứu cấu trúc và hiện trạng cơ sở dữ liệu của danh mục, nghiên cứu nhu cầu hiện tại và nhu cầu tiềm ẩn của người dùng, nghiên cứu chức năng nhiệm vụ và các văn bản quản lý của các tổ chức có hoạt động liên quan đến thuốc bảo vệ thực vật. Từ đó mới thiết kế và bổ sung các chức năng tìm kiếm, sử lý dữ liệu danh mục, tìm kiếm và cập nhật dữ liệu bổ xung. Vì vậy việc tra cứu danh mục bằng phần mềm đã đem lại những ưu điểm vượt trội so với tra cứu danh mục thủ công như được nêu cụ thể trên đây.

Yếu tố cạnh tranh của phần mềm là tính ưu việt của công nghệ kết hợp với góc nhìn toàn diện và tư duy lô gic về vấn đề thuốc bảo vệ thực vật. Điều đó làm cho hoạt động tra cứu danh mục nhanh hơn, đơn giản hơn, đa dạng hơn, hiệu quả hơn, ở mọi lúc mọi nơi, đáp ứng trình độ đông đảo người tìm tin. Khả năng đặt ra các tình huống khác nhau, kết hợp các phương án khác nhau để giải quyết vấn đề thực tế kích thích tính sáng tạo của người tìm tin. Phần mềm giúp tiết kiệm nhân lực quản lý và chi phí cố định về in ấn tài liệu trong cả nước. Phần mềm hỗ trợ sự tham gia của cộng đồng trong công tác giám sát vật tư nông nghiệp và nâng cao tính tự giác tuân thủ luật pháp của người sản xuất kinh doanh, do thông tin danh mục trở nên sãn sàng, dễ tiếp cận và minh bạch.

Phần mềm có hiệu quả lớn trong việc hoạch định hướng phát triển vật tư nông nghiệp cho nhà quản lý và nhà sản xuất, ứng dụng vào việc nghiên cứu sản phẩm mới, có tác dụng quan trọng trong việc tuyên truyền phổ biến kiến thức thuốc bảo vệ thực vật, hỗ trợ hiệu quả công tác kiểm tra, thanh tra thuốc bảo vệ thực vật.

4. Kết luận và đề nghị

Danh mục thuốc bảo vệ thực vật ban hành rất khó tra cứu đối với người sử dụng. Điều đó hạn chế hiệu lực của một trong những văn bản quản lý gốc về thuốc bảo vệ thực vật, gây khó khăn trong việc thanh kiểm tra sản xuất kinh doanh và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật do cơ sở pháp lý để làm căn cứ không được bộc lộ sãn sàng. Đó là một trong những lý do dẫn đến tình trạng bất cập trên thị trường và trong sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Phần mềm danh mục thuốc bảo vệ thực vật trực tuyến do Công ty Tư vấn Hóa Nông xây dựng [2] cho phép tra cứu danh mục thuốc bảo vệ thực vật tức thì, mọi lúc mọi nơi, với nhiều tiện ích vượt trội (Bảng 1). Phần mềm cho phép liên kết thông tin quản lý theo quy định trực tiếp vào tên thuốc, tạo căn cứ trực quan cho việc thanh kiểm tra và sử dụng thuốc, đem lại hiệu quả thiết thực cho sản xuất nông nghiệp. Công ty Tư vấn Hóa Nông mong muốn sớm được nhà quản lý quan tâm đưa phần mềm vào ứng dụng trong sản xuất nông nghiệp.

Bảng 1. Thống kê tiện ich sử dụng của phần mềm tra cứu danh mục thuốc bảo vệ thực vật trực tuyến và so sánh với danh mục bản word, cập nhật đến ngày ngày 14 tháng 8 năm 2017.

TT

Tiện ích sử dụng

Phần mềm

Bản word

1

Tốc độ tìm kiếm thông tin

3 giây

chậm

2

Chọn tiêu chí có sẵn, không cần nhớ chính xác

không

3

Chọn tên hoạt chất kèm chuỗi tên thương phẩm

có, tức thì

có, chậm

4

Danh sách (564) hoạt chất

không

5

Chọn hoạt chất theo độ độc

không

6

Chọn hoạt chất theo phân loại nguồn gốc hóa học

không

7

Chọn tên thương phẩm bất kỳ

không

8

Kết nối 4 loại thông tin vào tên thương phẩm, thí dụ Ofatox 400EC

không

9

Chọn thuốc theo dạng thành phẩm

không

10

Danh sách (56) dạng thành phẩm

không

11

Chọn thuốc theo năm đăng ký

không

12

Chọn đối tượng phòng trừ bất kỳ kèm chuỗi tên thương phẩm

không

13

Danh sách 1761 đối tượng phòng trừ

không

14

Chọn tổ chức đăng ký bất kỳ kèm chuỗi tên thương phẩm

không

15

Danh sách 330 tổ chức đăng ký

không

16

Lồng ghép các tiêu chí lựa chọn

không

17

Chọn thuốc theo phân loại danh mục sử dụng, hạn chế, cấm sử dụng

có, tức thì

có, chậm

18

Chọn thuốc theo phân loại mục đích sử dụng (trừ sâu, bệnh…)

có, tức thì

có, chậm

19

Cập nhật dữ liệu mới nhà nước ban hành trong vòng 15 ngày

không

Tổng số

19, tức thì

3, chậm

THAM KHẢO

1. Khánh Vũ (2016), Rùng mình trước “ma trận” thuốc bảo vệ thực vật,http://laodong.com.vn/kinh-te/rung-minh-truoc-ma-tran-thuoc-bao-ve-thuc-vat-577894.bld

2. Công ty tư vấn Hóa Nông (2016), Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả Phần mềm tra cứu danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam (phiên bản 2-không bao gồm dữ liệu).

3. Hướng dẫn sử dụng phần mềm tra cứu danh mục thuốc bảo vệ thực vật trực tuyến

http://www.cpp.community/thong-tin/su_dung/huong_dan_su_dung_phan_mem_tra_cuu_danh_muc_thuoc_bao_ve_thuc_vat_truc_tuyen/