Phần mềm danh mục giống cây trồng trực tuyến

Giống cây trồng là loại vật tư thiết yếu trong sản xuất nông nghiệp. Việt Nam đã tự sản xuất được các giống lúa, giống rau thông thường. Thời gian qua, nước ta đã đầu tư rất nhiều cho công tác nghiên cứu chọn giống cây lương thực, các cây trồng có giá trị cao chỉ mới được quan tâm trong thời gian gần đây.

Các loại giống cây trồng được phép sản xuất kinh doanh tại Việt Nam đã được ban hành trong 32 Thông tư, từ ngày 26 tháng 12 năm 2004 đến ngày 27 tháng 7 năm 2016. Gần đây trên trang web của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã đăng tải một bản Tổng hợp danh sách các giống cây trồng được phép sản xuất kinh doanh tại Việt Nam đến 20/10/2013 gồm 739 tên giống cây [1]. Hai Thông tư 01/2015/TT-BNNPTNT ngày 22/1/2015 [2] và Thông tư 28/2016/TT-BNNPTNT ngày 27/7/2016 [3] đã ban hành thêm 90 tên giống, nâng tổng số giống cây được phép sản xuất kinh doanh tại Việt Nam lên 829 loại, nhưng chưa được cập nhật vào bản Tổng hợp. Thông tin rời rạc gây khó khăn cho việc tra cứu danh mục giống cây trồng để phục vụ các hoạt động quản lý và kinh doanh giống cây. Thông tin trong danh mục giống cây trồng được thiết kế theo thứ tự như sau: 1. Số thứ tự; 2. Loại giống cây; 3 Tên giống cây; 4. Mã hàng; 5. Vùng được phép sản xuất kinh doanh; 6. Số quyết định hoặc thông tư công nhận; 7. Ngày ban hành thông tư. Việc tra cứu danh mục giống cây trồng không dễ dàng, phải dò tìm thủ công rất lâu, là một bất cập lớn trong việc quản lý và sử dụng giống cây trồng.

1. Hiện trạng tra cứu danh mục giống cây trồng

Thông thường, người tìm tin sẽ cần tra cứu các thông tin cơ bản về giống cây trồng như sau:

Tra cứu tên giống cây trồng. Người tìm tin khó tra cứu được tên giống cây trồng trong danh mục bản in chính thức, nhưng có thể lọc tìm được từ bản exell. Trên danh mục không thể hiện thông tin đăng ký và nhãn đăng ký của tên giống cây trồng. Điều đó gây ra khó khăn lớn cho công tác thanh kiểm tra và hướng dẫn sử dụng đối với 829 tên giống cây đang được lưu hành trên thị trường. Rất nhiều tổ chức, cá nhân kinh doanh giống cây ăn quả chưa đáp ứng điều kiện quản lý cây giống như: ghi nhãn, công bố tiêu chuẩn áp dụng, ghi tên và địa chỉ của cơ sở, ghi ngày xuất vườn và thời hạn sử dụng [4, 5, 6, 7].

Tra cứu loại giống cây trồng. Người tìm tin khó tra cứu được loại giống cây trồng và chuỗi giống cây kèm theo trong danh mục bản in chính thức, nhưng có thể lọc tìm được từ bản exell. Điều này gây khó khăn cho việc hoạch định giống cây, tìm hiểu thị trường giống cây.

Tra cứu tổ chức đăng ký giống cây trồng. Đây là tiêu chí rất quan trọng đối với nhà quản lý trong việc nắm bắt tình hình và hoạch định công tác phát triển giống cây. Đây cũng là thông tin quan trọng đối với các doanh nghiệp trong công tác nghiên cứu thị trường và hoạch định sản xuất kinh doanh giống cây. Đây là quyền lợi của tổ chức đăng ký giống cây, họ cần được xuất hiện trong danh mục như một sự ghi nhận công sức to lớn của họ trong việc tạo ra giống cây trồng. Đây là địa chỉ đáng tin cậy mà người mua giống cây có thể tìm hiểu để mua sản phẩm giống cây có nguồn gốc từ những tổ chức đăng ký uy tín. Nhưng tiêu chí này lại không có trong danh mục giống cây. Đây là một thiếu sót lớn của nhà quản lý trong việc thiết kế danh mục giống cây trồng.

Tra cứu tổ chức sản xuất giống cây. Đây là tiêu chí quan trọng đối với nhà quản lý trong việc hoạch định công tác thanh kiểm tra điều kiện sản xuất và sản phẩm của các doanh nghiệp sản xuất giống cây. Đây cũng là thông tin quan trọng đối với các doanh nghiệp trong công tác nghiên cứu thị trường. Tổ chức sản xuất giống cây cần được xuất hiện trong danh mục như một sự đảm bảo cho người sử dụng và quảng cáo cho công việc sản xuất kinh doanh của họ. Người mua giống cây có thể tìm sản phẩm giống cây theo tên của những nhà sản xuất uy tín. Nhưng tiêu chí này lại không có trong danh mục giống cây trồng. Trong thực tế có nhiều nhà vườn tự ý chiết ghép, sản xuất các loại cây giống không có nguồn gốc xuất xứ đem bán. Hiện nay giống cây ăn quả, cây lâu năm nhập lậu, không rõ nguồn gốc vẫn tồn tại. Do đó việc để thiếu thông tin về tổ chức sản xuất giống cây là một thiếu sót lớn của nhà quản lý trong việc thiết kế danh mục giống cây trồng.

Tra cứu công bố chất lượng giống cây trồng. Đáng tiếc là tiêu chí này cũng không có trong danh mục giống cây trồng.

Như vậy có thể thấy rằng, danh mục giống cây trồng, một văn bản quản lý giống cây trồng cốt lõi đối với một loại vật tư nông nghiệp phổ thông được sản xuất và sử dụng đại trà chưa phát huy được tác dụng quản lý và hướng dẫn sử dụng. Thực tế, hiện tượng nhập lậu giống cây không rõ nguồn gốc để kinh doanh vẫn tồn tại. Giống cây nhập lậu tạo ra nguy cơ cao về lan truyền dịch hại, ảnh hưởng đến sản xuất trong nước. Nhiều tổ chức, cá nhân kinh doanh giống cây ăn quả chưa đáp ứng điều kiện quản lý chất lượng cây giống như: ghi nhãn, công bố tiêu chuẩn áp dụng; ghi tên và địa chỉ của cơ sở; ghi ngày xuất vườn và thời hạn sử dụng. Hầu hết các cơ sở được kiểm tra đều không đủ các điều kiện về sản xuất kinh doanh: không có vườn cây giống đầu dòng, không có vườn chồi ghép được công nhận; không có cán bộ kỹ thuật; chưa đạt yêu cầu về chất lượng hạt giống; sản xuất, kinh doanh các loại giống cây trồng không có trong danh mục và chưa được phép lưu hành. Cơ quan quản lý còn lúng túng trong việc truy xuất nguồn gốc và chất lượng giống cây trồng để làm căn cứ xử lý doanh nghiệp tùy tiện bán giống. Việc thiếu thông tin quản lý trong danh mục giống cây trồng là một trong các lý do dẫn đến những bất cập trong việc quản lý giống cây trồng nêu trên. [4, 5, 6, 7].

Tất cả điều đó dẫn đến khó khăn cho người dân: Người dân mua phải giống cây trôi nổi, thiếu độ tin cậy về nguồn gốc và chất lượng sẽ gặp rủi ro cao. Cây ăn quả là cây dài ngày, thời gian kiểm chứng chất lượng phải mất từ 3-5 năm, khi mua phải giống kém chất lượng người dân sẽ thiệt hại lớn về kinh tế.

2. Giải pháp với phần mềm danh mục giống cây trồng trực tuyến

Những khó khăn về tra cứu danh mục nêu trên có thể được giải quyết sau vài giây đồng hồ, với việc sử dụng phần mềm danh mục giống cây trồng trực tuyến và miễn phí (phần mềm) tại trang web Nông nghiệp cộng đồng với tên miền http://www.nongnghiepcongdong.vnhttp://www.cpp.community theo đường dẫn http://www.cpp.community/danh-muc/giong/. Phần mềm này có thể truy cập từ máy tính và điện thoại thông minh mọi lúc, mọi nơi do Công ty Tư vấn Hóa Nông xây dựng [8]. Phần mềm được thiết kế từ góc nhìn của người tìm thông tin, hỗ trợ họ tối đa trong việc tiếp cận thông tin chi tiết của danh mục để sử dụng trong nhiều lĩnh vực hoạt động như nghiên cứu, quản lý, sản xuất, kinh doanh, sử dụng. Phần mềm có giao diện và cấu trúc dễ hiểu, dễ dàng sử dụng theo hướng dẫn được đăng tải ngay tại trang web [9]. Tại phần mềm, tất cả tên loại giống cây, tên tổ chức đăng ký (nếu có), tên tổ chức sản xuất kinh doanh giống cây (nếu có) đều được đưa vào từ khóa tìm kiếm và người dùng không cần phải nhớ chính xác các tên này. Khi truy cập vào ô tìm kiếm thì hệ thống từ khóa tự động xổ ra, người dùng chỉ cần chọn rồi nhấn chuột vào nút tìm kiếm là có ngay kết quả tìm kiếm. Đối với dẫy trên 800 tên giống cây riêng biệt và không được lặp lại, người dùng chỉ cần nhớ mang máng tên của nó, gõ một vài chữ cái đầu vào ô tìm kiếm là các tên thương phẩm gần với các chữ cái đó tự động xổ ra để người dùng chọn. Thiết kế mặc định của phần mềm làm cho người dùng chỉ cần sử dụng câu hỏi của mình để tìm kiếm, không cần nền tảng kiến thức kỹ thuật để đi vào hệ thống phân loại giống cây và dò tìm, điều này khiến cho một anh nông dân công nghệ cũng có thể tìm tin với tốc độ và độ chính xác như một nhà khoa học. Tiện ích của phần mềm được đưa ra tại Bảng 1.

Tra cứu tên giống cây trồng. Với phần mềm, người tìm tin có thể tra cứu được tức thì một tên giống cây trồng kèm theo thông tin liên quan. Theo yêu cầu của người tìm tin, Công ty Tư vấn Hóa Nông đã tạo ra tiện ích liên kết chuỗi thông tin liên quan vào tên giống cây (như nhãn giống cây lưu thông, bản đăng ký giống cây, bản công bố hợp quy giống cây...). Hai tiện ích này không có trong danh mục bản in chính thức (Bảng 1: số 1, 2).

Khả năng tra cứu này tạo ra một chuỗi ứng dụng quan trọng trong quản lý tự động giống cây trên thị trường. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, bất kỳ ai cũng có thể kiểm tra tại hiện trường xem nhãn giống cây đang lưu thông có đúng theo đăng ký không, giống cây có nằm trong danh mục không, giống cây được sử dụng như thế nào. Ứng dụng này kiến tạo khả năng tự động thanh tra và giám sát giống cây cho nhà quản lý và cộng đồng, khả năng chủ động lựa chọn giống cây cho người dân, khả năng răn đe vi phạm ghi sai nhãn của nhà sản xuất. Đây là giải pháp hợp lý cho những bất cập dai dẳng về quản lý giống cây từ bấy lâu nay.

Tra cứu loại giống cây trồng. Với phần mềm, người tìm tin có thể tra cứu được tức thì loại giống cây và số lượng giống cây của từng loại trong danh mục. Danh sách 55 loại giống cây cũng dễ dàng được lọc ra tại phần mềm này. Hai tiện ích này không có trong danh mục bản in chính thức (Bảng 1: số 3, 4).

Điều này cho phép nhà quản lý hoạch định sản phẩm giống cây, cho phép nhà doanh nghiệp nghiên cứu thị trường giống cây để phát triển sản phẩm.

Tra cứu tổ chức đăng ký giống cây. Khi nhà quản lý cấp thông tin tổ chức đăng ký giống cây vào danh mục, thì với phần mềm, người tìm tin có thể tra cứu được tức thì tổ chức đăng ký kèm theo chuỗi tên giống cây. Danh sách tổ chức đăng ký giống cây cũng dễ dàng được lọc ra tại phần mềm này. Hai tiện ích này không có trong danh mục bản in.

Tra cứu tổ chức sản xuất giống cây.Khi nhà quản lý cấp thông tin tổ chức sản xuất kinh doanh giống cây vào danh mục, thì với phần mềm, người tìm tin có thể tra cứu được tức thì tổ chức sản xuất kinh doanh kèm theo chuỗi tên giống cây. Danh sách tổ chức sản xuất kinh doanh giống cây cũng dễ dàng được lọc ra tại phần mềm này. Hai tiện ích này không có trong danh mục bản in.

Điều này cho phép nhà quản lý dễ dàng hoạch định kế hoạch thanh tra giống cây theo tổ chức sản xuất và đánh giá hoạt động sau đăng ký của tổ chức này, căn cứ vào số lượng tên giống cây thực sử dụng, thể hiện trên nhãn giống cây thực lưu hành và sự chấp hành ghi nhãn của tổ chức có trên phần mềm, kết hợp với các báo cáo về sản xuất kinh doanh của tổ chức và báo cáo thanh tra tại địa bàn. Việc cảnh báo chất lượng của giống cây trồng có vấn đề chất lượng có thể được thực hiện trực tuyến tại phần mềm để cả nước được biết.

Tra cứu vùng được phép sản xuất kinh doanh. Với phần mềm, người tìm tin có thể tra cứu được tức thì vùng được phép sản xuất kinh doanh và số lượng giống cây của từng vùng trong danh mục. Danh sách 9 loại vùng cũng dễ dàng được lọc ra tại phần mềm này. Hai tiện ích này không có trong danh mục (Bảng 1: số 5, 6).

Tra cứu thông tư ban hành. Với phần mềm, người tìm tin có thể tra cứu được tức thì vùng ký hiệu và ngày thông tư ban hành giống cây trồng và số lượng giống cây của từng thông tư được ban hành. Danh sách 34 thông tư cũng dễ dàng được lọc ra tại phần mềm này. Hai tiện ích này không có trong danh mục bản in (Bảng 1: số 7, 8).

Lồng ghép các tiêu chí tìm kiếm. Với việc lồng ghép nhiều tiêu chí tìm kiếm trong một lần tra cứu, người tìm tin có thể nhận được kết quả rất sát với mục tiêu tìm kiếm của mình, là điều không thể thực hiện được tại danh mục bản in (Bảng 1, số 9)

Cập nhật danh mục giống cây. Dữ liệu danh mục giống cây trồng thay đổi và bổ xung được cập nhật vào phần mềm trong vòng 5 ngày sau khi danh mục được công bố trên mạng internet.

Cải cách hành chính. Với phần mềm danh mục giống cây trồng trực tuyến, chỉ cần máy tính hoặc điện thoại thông minh nối mạng internet, người tìm tin có thể tra cứu thông tin dễ dàng để phục vụ cho công việc của mình. Điều này khiến cho các hoạt động liên quan đến giống cây trồng trở nên đơn giản, nhanh chóng, hiệu quả so với việc tra cứu danh mục thủ công, nâng cao chức năng quản lý và sử dụng của một văn bản quan trọng cốt lõi trong quản lý giống cây trồng.

Tuy nhiên, khi làm việc chính thức, tổ chức cần sử dụng danh mục bản in có đóng dấu của cơ quan chức năng.

3. Lợi ích của phần mềm danh mục giống cây trồng

Phần mềm là một sản phẩm công nghệ xuất phát từ mong muốn giải quyết bất cập trong việc tra cứu danh mục giống cây trồng, một trong số văn bản quản lý cốt lõi, được sử dụng rộng rãi trong nhiều hoạt động liên quan đến giống cây trồng. Sản phẩm được tạo ra trên cơ sở nghiên cứu cấu trúc và hiện trạng cơ sở dữ liệu của danh mục, nghiên cứu nhu cầu hiện tại và nhu cầu tiềm ẩn của người dùng, nghiên cứu chức năng nhiệm vụ và các văn bản quản lý của các tổ chức có hoạt động liên quan đến giống cây trồng. Từ đó mới thiết kế và bổ sung các chức năng tìm kiếm, sử lý dữ liệu danh mục. Vì vậy việc tra cứu danh mục bằng phần mềm đã đem lại những ưu điểm vượt trội so với tra cứu danh mục bản in thủ công như được nêu cụ thể trên đây.

Yếu tố cạnh tranh của phần mềm là tính ưu việt của công nghệ kết hợp với góc nhìn toàn diện và tư duy lô gic về vấn đề giống cây trồng. Điều đó làm cho hoạt động tra cứu danh mục nhanh hơn, đơn giản hơn, đa dạng hơn, hiệu quả hơn, ở mọi lúc mọi nơi, đáp ứng trình độ đông đảo người tìm tin. Khả năng đặt ra các tình huống khác nhau, kết hợp các phương án khác nhau để giải quyết vấn đề thực tế kích thích tính sáng tạo của người tìm tin. Phần mềm giúp tiết kiệm nhân lực quản lý và chi phí cố định về in ấn tài liệu trong cả nước. Phần mềm hỗ trợ sự tham gia của cộng đồng trong công tác giám sát vật tư nông nghiệp và nâng cao tính tự giác tuân thủ luật pháp của người sản xuất kinh doanh, do thông tin dach sách trở nên sẵn sàng, dễ tiếp cận và minh bạch.

Phần mềm có hiệu quả lớn trong công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của nông dân khi lựa chọn, sử dụng giống cây trồng tại danh mục: các giống cây mới được công nhận đưa vào sản xuất đại trà, công bố hợp quy, mã giống, hình ảnh và thông tin về giống, công bố vi phạm và những địa chỉ uy tín. Phần mềm cũng giúp nhà quản lý và nhà sản xuất hoạch định hướng phát triển giống cây trồng, ứng dụng vào việc nghiên cứu sản phẩm mới, hỗ trợ hiệu quả công tác kiểm tra, thanh tra giống cây trồng.

4. Kết luận và đề nghị

Danh mục giống cây trồng hiện hành còn thiếu các thông tin về tổ chức đăng ký giống cây, tổ chức sản xuất kinh doanh giống cây, công bố tiêu chuẩn giống cây theo yêu cầu quản lý [10, 11, 12]. Danh mục ban hành rất khó tra cứu đối với người sử dụng. Điều đó hạn chế hiệu lực của một trong những văn bản quản lý gốc về giống cây trồng, gây khó khăn trong việc thanh kiểm tra việc sản xuất kinh doanh giống cây do cơ sở pháp lý để làm căn cứ không sẵn sàng. Đó là một trong những lý do dẫn đến tình trạng bất cập trên thị trường và trong sử dụng giống cây trồng, làm người sản xuất bị thiệt hại. Nhà quản lý cần khắc phục ngay thiếu sót trên, bổ xung các thông tin còn thiếu vào danh mục giống cây trồng để tăng hiệu quả quản lý của danh mục.

Phần mềm danh mục giống cây trồng trực tuyến do Công ty Tư vấn Hóa Nông xây dựng [8] cho phép tra cứu thông tin danh mục giống cây trồng tức thì, mọi lúc mọi nơi, với nhiều tiện ích vượt trội (Bảng 1). Phần mềm cho phép liên kết thông tin quản lý theo quy định trực tiếp vào tên cây trồng, tạo căn cứ trực quan cho việc thanh kiểm tra và sử dụng giống cây trồng, đem lại hiệu quả thiết thực cho sản xuất nông nghiệp. Công ty Tư vấn Hóa Nông mong muốn sớm được nhà quản lý quan tâm đưa phần mềm vào ứng dụng trong sản xuất nông nghiệp.

Bảng 1. Thống kê tiện ich sử dụng của phần mềm danh mục giống cây trồng trực tuyến và so sánh với danh mục bản excell.

TT

Tiện ích sử dụng

Phần mềmtrực tuyến

Danh mục bảnin

1

Chọn tên giống cây bất kỳ

không

2

Kết nối thông tin vào tên giống cây, thí dụ giống lúa thuần BC15

không

3

Chọn giống cây theo loại giống (lúa tẻ, ngô, khoai tây...)

có, chậm

4

Thống kê danh sách 55 loại giống

không

5

Chọn vùng được phép sản xuất kinh doanh kèm chuỗi tên giống

không

6

Thống kê danh sách 9 vùng sản xuất kinh doanh giống cây

không

7

Chọn thông tư ban hành kèm chuỗi tên giống

không

8

Thống kê danh sách 34 thông tư ban hành

không

9

Lồng ghép tiêu chí tìm kiếm

không

10

Chọn tiêu chí có sẵn, không cần nhớ chính xác

không

11

Tốc độ tìm kiếm thông tin

3 giây

chậm

12

Cập nhật dữ liệu mới nhà nước ban hành trong vòng 5 ngày

không

Tổng số

12, tức thì

1, chậm

THAM KHẢO

1. Tổng hợp danh sách các giống cây trồng được phép sản xuất kinh doanh tại Việt Nam, http://pvpo.mard.gov.vn/DetailInfomation.aspx?InfomationID=IN00000358

2 Bộ nông nghiệp (2015), Thông tư số 01 /2015/TT-BNNPTNT ngày 22 tháng 01 năm 2015 Ban hành Danh mục bổ sung giống cây trồng được phép sản xuất, kinh doanh ở Việt Nam, [http://law.omard.gov.vn/?TabId=40]

3. Bộ nông nghiệp (2017), Thông tư số 28/2016/TT-BNNPTNT ngày 27 tháng 7 năm 2016 ban hành danh mục bổ sung giống cây trồng được phép sản xuất, kinh doanh ở Việt Nam

4. Vĩnh Lạc (2015), Khó quản lý giống cây trồng, http://baokhanhhoa.com.vn/kinh-te/201511/kho-quan-ly-giong-cay-trong-2413928/

5. Lúng túng quản lý giống cây trồng, http://hoinongdanhanoi.org.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=4017:lung-tung-qun-ly-ging-cay-trng&catid=344:trung-tam-tr-giup-nong-dan&Itemid=635

6. Kim Sơ-Lê Thành (2016), Ma trận giống cây trồng Tây Nguyên: Siết chặt bằng cách nào? http://nongnghiep.vn/ma-tran-giong-cay-trong-tay-nguyen-siet-chat-bang-cach-nao-post168828.html

7. Lê Trung (2016), Quản lý giống cây trồng nông nghiệp: Cần siết chặt hơn, http://vanhoadoisong.vn/web/trang-chu/xa-hoi/quan-ly-giong-cay-trong-nong-nghiep-can-siet-chat-hon.html

8. Công ty tư vấn Hóa Nông (2016), Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả Phần mềm tra cứu danh mục giống cây trồng được phép sản xuất, kinh doanh tại Việt Nam (không bao gồm dữ liệu).

9. Hướng dẫn sử dụng phần mềm tra cứu danh mục giống cây trồng trực tuyến http://www.cpp.community/thong-tin/su_dung/huong_dan_su_dung_phan_mem_tra_cuu_danh_muc_giong_cay_trong_truc_tuyen/

10. Pháp lệnh giống cây trồng, http://thuvienphapluat.vn/archive/Phap-lenh-giong-cay-trong-2004-15-2004-PL-UBTVQH11-vb17596.aspx

11. Bộ Nông nghiệp (2006), Quy định về Khảo nghiệm, sản xuất thử, công nhận, đặt tên giống cây trồng nông nghiệp mới, [http://moj.gov.vn/vbpq/lists/vn%20bn%20php%20lut/view_detail.aspx?itemid=16417]

12. Bộ Nông nghiệp (2015), Thông tư quy định về chứng nhận hợp quy, công bố hợp quy giống cây trồng, [http://thuvienphapluat.vn/van-ban/Linh-vuc-khac/Thong-tu-46-2015-TT-BNNPTNT-chung-nhan-hop-quy-cong-bo-hop-quy-giong-cay-trong-298268.aspx]